Moda, iyi ya da kötü, gündemden hiç düşmez. Ancak moda endüstrisinin yol açtığı çevresel ve sosyal zarar çok büyük. Doğal kaynak kullanımı, kirlilik ve atık seviyeleri gibi küresel ısınmayı ağırlaştıran temel sorunları henüz çözmüş değiliz. İklim krizi derinleştikçe hızlı modanın sürdürülemezliği yeniden öne çıkıyor. Sürdürülebilir moda artık bir niş eğilim değil, bir zorunluluk.
Sektör tek başına toplam sera gazı emisyonlarının yüzde 8’inden sorumlu ve okyanustaki mikroplastik kirliliğinin yüzde 35’ine katkıda bulunuyor. Tüketiciler markalardan döngüsel ekonomi uygulamalarıyla sürdürülebilir moda talep ediyor; markalar da sürdürülebilirlik taahhüdü veriyor, iklim hedefleri belirliyor ve çevresel etkilerini azaltmayı vaat ediyor. Yine de moda neredeyse her gün değişiyor. Tüketiciler kıyafetlerden çabuk sıkılıp atıyor. Neredeyse aynı anda üretilip tüketildiğini söylemek mümkün.
Moda endüstrisi ne kadar atık üretiyor?
- Fashion Revolution’a göre yıllık üretilen giysi sayısı 2000’den bu yana ikiye katlandı. Tekstil atığının 2015-2030 arasında yaklaşık yüzde 60 artarak yılda 148 milyon tona ulaşacağı, yıllık 57 milyon ton ek atık oluşacağı belirtiliyor.
- “Five of Us” analizine göre her 16 saniyede Eyfel Kulesi yüksekliğinde bir kıyafet yığını düzenli depolama alanına gönderiliyor.
- Avrupa’nın aşırı giysi, ayakkabı ve ev tekstili tüketimi her yıl 675 milyon ton hammadde kullanıyor.
- Her sezon üretilen kıyafetlerin yaklaşık yüzde 30’u satılmıyor. Ortalama bir giysi artık 15 yıl öncesine göre yüzde 36 daha az giyiliyor.
Hızlı modanın sosyal etkileri
Hızlı moda sektörü modern kölelik ve çocuk işçiliği sorununu da gündeme getiriyor. Global Slavery Index’in 2018 raporuna göre dünya ticaretinin yüzde 80’ini oluşturan G20 ülkeleri her yıl 127,7 milyar dolarlık giysi ithal ediyor. Bu ithalat, 2016’da dünya genelinde 40,3 milyon kişinin modern kölelik içinde yaşamasına yol açtı; bunların yüzde 71’i kadın.
Örneğin Gana’da kadınlar, çoğu küresel kuzeydeki insanların bağışladığı 120 librelik giysi balyalarını başlarında taşıyor. Balyaları tezgahlara, depolara ve bertaraf alanlarına taşımak için sefer başına yalnızca 30 sent ile 1 dolar arasında yetersiz bir ücret ödeniyor. Bu insanlar, pandemi sırasında neredeyse üç katına çıkan giysi çöplüklerinin birkaç metre yakınında yaşıyor; çünkü her gün giderek daha fazla ikinci el giysi, plastik ambalaj ve e-atık çöplüğe geliyor. Hava ve su kirliliğiyle birlikte yoksullukla da mücadele ediyorlar.
Kantamanto, ayda en az 25 milyon giysiyi dolaşıma sokan dünyanın en büyük yeniden satış ve geri dönüşüm ekonomisi. Ne yazık ki burada yabancı şirketlerin kârı için “çözümler” üretiliyor. Modanın sorumlu olduğu atık krizinin insan sağlığı üzerindeki ciddi etkilerini de görmek mümkün.
Hammaddenin doğaya maliyeti
Pamuk, daha fazla sulama gerektiren ve üretiminde pestisit ile kimyasal kullanılan bir bitki. Bu nedenle pamuk üretimi dünyada tüketilen pestisitlerin yüzde 22,5’inden, dünyadaki temiz suyun yüzde 2,6’sından sorumlu. Hindistan’da pamuk yetiştirmek için kullanılan su, tüm nüfusun günlük su ihtiyacının yüzde 85’ine eşit; oysa Hindistan’da 100 milyon kişinin içme suyuna erişimi yok. Daha çevre dostu ve sürdürülebilir malzeme üretimine ihtiyaç var.
Döngüsel ekonomi moda endüstrisini yeniden tasarlayabilir mi?
Tüketici bilinci arttıkça moda sektörü sürdürülebilir malzemeler aramak zorunda kaldı. “Moda etik ve sürdürülebilir olabilir mi?” ve “Sürdürülebilir kumaşların faydaları neler?” sorularına odaklanan birçok girişim ciddi adımlar atıyor:
- Brezilya merkezli Nova Kaeru, dev pirarucu balığının atılan pullarından ve tropikal “fil kulağı” bitkisinden deri üretti.
- Bananatex, Filipinler’deki muz ağacı yapraklarından çanta, tişört ve çeşitli ayakkabılar üretti.
- İngiltere merkezli Ananas Anam, ananas yapraklarını Piñatex adlı deri dokumaya dönüştürüyor.
- Orange Fiber, sıkılmış portakal kabuklarından selüloz çıkarıp ipeğe benzer bir malzeme üretiyor.
- İspanyol PYRATEX®, mısır ve şeker kamışı atıklarının geri dönüşümünden İzlanda deniz yosunu, Çin bambusu ya da Avusturya ağacından lif üretimine kadar birçok seçenek sunuyor.
Markalardan sürdürülebilir ürünler talep etmeliyiz; hayatımızda yapacağımız birkaç değişiklikle bireysel olarak da çevreye katkı sağlayabiliriz.
Döngüsel modaya uyum sağlamak ve atığı azaltmak için neler yapabilirsiniz?
“Bunu en son ne zaman giydim?” Kendinize sormanız gereken ilk ve en önemli soru bu. Cevap, giysinin amacına hizmet edip etmediğini ve neyin kalıp neyin gitmesi gerektiğini belirlemenize yardımcı olur.
- Kullanmadıklarınızı yerel bir hayır kurumuna bağışlayın.
- Satın aldığınız markaların etik çalışıp çalışmadığını öğrenin.
- Modanın 5R’sine göre yaşayın: geri dönüştür, yeniden giy, onar, yeniden sat, azalt.
- Kıyafet kiralamayı ve takas etkinliklerine katılmayı düşünün.
- Birkaç ayda bir bir arkadaşınızla kıyafet değiştirin; eski giysilerinize yenilik hissi verirken çevrenizi de azaltmaya ve yeniden kullanmaya teşvik edersiniz.
Moda sektöründeki sürdürülebilirlik trendlerini takip ederek daha çevre dostu bir yaşam mümkün. Günümüzde ulusal ve uluslararası kurumlar, sürdürülebilir ürünleri norm haline getirmek için aktif çalışıyor.
Hızlı modaya karşı hangi önlemler alınıyor?
Moda endüstrisini sürdürülebilirliğe yönlendirmek için işletmelerin ve hükümetlerin birlikte çalışması gerekiyor. Ortalama bir kişinin giyim ihtiyacı 9 metreküp su ve 400 metrekare arazi gerektiriyor ve 270 kg karbon ayak izi oluşturuyor. Bu nedenle:
- AB’nin hazırladığı Döngüsel Ekonomi Eylem Planı ve tekstil stratejisi sürdürülebilir üretilmiş tekstillere odaklanıyor. Avrupa’da satılan tüm giysilerin belirgin biçimde daha uzun ömürlü ve onarımı daha kolay olması gerekecek.
- Avrupa Çevre Ajansı, giysi kullanımının bölgenin dördüncü en büyük iklim etkisi olduğunu belirtiyor.
- Moda başkentlerinden New York, moda şirketlerinin iklim krizi için daha fazlasını yapmasını istediği için Ocak ayında Moda Sürdürülebilirliği ve Sosyal Sorumluluk Yasası’nı duyurdu.
- EarthDay.org’un Fashion for the Earth elçileri sektöre sürdürülebilir örnekler sunuyor.
- Fashion Impact Fund, üst düzey sürdürülebilirlik ve eşitlik programlarına liderlik ediyor. Unraveled kitabının yazarı Maxine Bédat, sektörün verilerle hesap verebilirliğini sağlamak için New Standard Institute’u kurdu.
Peki Evreka’nın hızlı moda atığına çözümü ne?
Evreka, sürdürülebilir atık yönetimi çözümleriyle moda endüstrisindeki döngüsel ekonomiye ve atığa yakından bakıyor ve bu doğrultuda çözümler üretiyor. “Modada sıfır atık ne demek?” diye soranlar için döngüsel moda adına en etkili çözümlerimize bakalım.
Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR)
Evreka’nın entegre EPR çözümü uçtan uca bir gözetim zinciri sağlar. Bu çözümle:
- Yöneticiler gerçek zamanlı dijital denetim ve raporlamayla her ayrıntıyı kapsar.
- Başta PRO’lar ve şirketler olmak üzere tüm paydaşlar aynı bilgi kaynağından beslenir ve gerekli veriyi anında çıkarır.
- Dijital ve son teknoloji atık yönetimi modüllerinin kusursuz entegrasyonu sayesinde toplama noktalarından geri dönüşüm tesislerine her ayrıntıyı biz yönetiriz.
Döngüsel ekonomi çözümlerimize de göz atabilirsiniz.
Materyal Geri Kazanım Tesisi (MRF) yönetimi
MRF yönetimi, moda atıklarının zorlu geri dönüşüm sürecini sizin için kolaylaştırır. Bu çözümle geri dönüşüm hattını tam kontrolle optimize edebilirsiniz:
- Operasyonlarınızın her adımını izleyin ve yönetin.
- Envanterinizi takip edin.
- Kârınızı artırmak için giderlerinizi izleyin.
Böylece yönetime harcadığınız süreyi azaltarak daha verimli olursunuz. Kısacası en verimli döngüsel moda yazılım hizmetini sunuyoruz. Sürdürülebilir atık yönetimi, döngüsel ve daha yeşil bir ekonominin temelidir; Evreka bulut teknolojisi ve IoT algoritmalarıyla çözümün parçası olmaya hazır. Çözümün bir parçası olmak için bizimle iletişime geçin.
