Elektronik atık, günümüzün en acil atık yönetimi sorunlarından biri olmasına rağmen kamuoyunda çoğu açıdan yanlış anlaşılıyor. Bu yanlışları düzeltelim ve yüksek teknolojiyle bu sorunu nasıl değerli bir kaynağa dönüştürebileceğimizi birlikte görelim.
Elektronik Atık Nedir?
Elektronik cihaz kullanımı her geçen gün hızla artıyor; özellikle pandemi döneminde çevrimiçi platformların yaygınlaşması bu artışı daha da hızlandırdı. Elektronik atık da aynı oranda büyüyor. Hepimiz bu atık yığınına bir şekilde katkıda bulunuyoruz.
Elektronik atık ya da kısaca e-atık; bozulmuş, artık istenmeyen veya ömrünü tamamlamış kullanılamaz elektronik ürünlerdir. İyi haber şu ki e-atık geri dönüştürülebilir ve içindeki malzemeler farklı ürünlerde yeniden kullanılabilir.
Kötü haber ise zehirli bileşenleri. E-atıktaki toksik kimyasallar tehlikeli atığa dönüşür, çevreyi ve insan sağlığını kirletir. Verimli bir e-atık yönetimi ve geri dönüşümle ise zehirlenme yerine her açıdan kazanç sağlanır; çünkü bu atıkların içinde altın gibi değerli madenler de bulunur.
Buna rağmen 2019’da atılan e-atığın yalnızca %17,4’ü geri dönüştürüldü ve sonraki yıllarda neredeyse hiçbir şey değişmedi. Bu oran açıkça yetersiz ve gezegenimizi tehlikeye atıyor.
E-atık Örnekleri Nelerdir?
Kategoriler ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir. Yine de elektronik atık temel olarak sekiz kategoriye ayrılır:
- Küçük ev aletleri: mutfak robotları, kahve makineleri, ütüler, saç kurutma makineleri, fritözler.
- Büyük ev aletleri: klimalar, buzdolapları, dondurucular, çamaşır makineleri, bulaşık makineleri.
- Bilişim ve telekomünikasyon ekipmanları: video kameralar, CD/DVD’ler, bilgisayarlar, telefonlar, cep telefonları, dizüstü bilgisayarlar, yazıcılar, tarayıcılar ve fotokopi makineleri.
- Tıbbi cihazlar: radyoterapi cihazları, tarayıcılar, elektronik laboratuvar ekipmanları, dondurucular, solunum cihazları, kardiyoloji ve diyaliz cihazları.
- Tüketici ekipmanları: çivi ve vida çakma aletleri, müzik setleri, elektrikli diş fırçaları, dikiş makineleri ve bahçe aletleri.
- Oyuncak, eğlence ve spor ekipmanları: oyun konsolları, yarış pisti setleri, elektrikli trenler, bisiklet bilgisayarları ve elektrikli veya elektronik parçalar içeren spor ekipmanları.
- Aydınlatma ekipmanları: floresan lambalar ve elektronik balastlar.
- Ofis ekipmanları: hesap makineleri, fotokopi ekipmanları, elektrikli ve elektronik daktilolar.
Şimdi e-atık geri dönüşümünün adımlarına bakalım.
E-atık Geri Dönüşümünün Adımları
Elektronik atıkların yeniden işlenmesi ve yeniden kullanımına e-atık geri dönüşümü ya da AEEE (Atık Elektrikli ve Elektronik Eşya, İngilizce WEEE) geri dönüşümü denir. Başka bir deyişle, elektronik atıktan kullanılabilir malzemeleri geri kazanma ve zararlı maddeleri etkisiz hale getirme yöntemidir. Döngüsel düşünceyle geri dönüştürülmüş malzemeleri yeni elektronik ürünlerde kullanabilirsiniz. Doğada olduğu gibi hiçbir şey kaybolmaz!
Elektronik Atığın Hangi Bileşenleri Geri Dönüştürülebilir?
- Plastik
- Metal
- Cam
- Sabit diskler
- Devre kartları
- Cıva
Geri Dönüşüm Adımları
- Toplama ve taşıma: malzemeler toplanır ve geri dönüşüm merkezlerine taşınır.
- Ayrıştırma ve parçalama: atık uygun parçalara ayrılır ve parçalanır. Parçalanan atık elle ayrıştırılır (floresan lambalar ve toner kartuşları elle ezilmemeli veya parçalanmamalıdır).
- Toz çekme: sallama hareketiyle küçük atık parçacıkları konveyör bant üzerine eşit biçimde dağıtılır. Toz çekilir ve çevre dostu bir şekilde bertaraf edilir.
- Manyetik ayrıştırma: çelik ve demir, üstteki mıknatısla ayrılır.
- Su ile ayrıştırma: plastik ve camı birbirinden ayırmak için kullanılır.
- Geri kazanım: e-atık geri dönüşümünün son adımıdır. Ayrıştırılan malzemeler yeniden kullanıma ve satışa hazırdır.
Elektronik Atık Nasıl Bertaraf Edilir? Dünyadan Bakış Açıları
Dünya genelinde elektronik atığın yaklaşık %90’ının çöpe atıldığını, yakıldığını ya da yasa dışı yollarla ticaretinin yapıldığını biliyor muydunuz? Bu kaybın ötesinde e-atık; cıva, kurşun, berilyum ve kadmiyum gibi insan sağlığını ve doğanın dengesini tehdit eden kimyasallar içerir. Elektronik cihazlar bertaraf sürecinde kötü yönetildiğinde bu kimyasallar toprağa, suya ve havaya karışır.
Peki her yıl kaç ton e-atık üretiliyor? 2021’de miktar yaklaşık 52,2 milyon metrik tona ulaştı; bu, yaklaşık 4.500 Eyfel Kulesi’nin ağırlığına denk geliyor ve artmaya devam ediyor. Yetersiz bertaraf ve geri dönüşümün dünyaya vereceği zararı düşünün. Global E-waste Monitor verileri de bunu gösteriyor.
Küresel e-atığın %90’ı doğa için bu kadar tehlikeli olduğundan elektronik atığımızı nasıl bertaraf edeceğimizi öğrenmemiz gerekiyor. İşletmeniz için doğru geri dönüşüm sürecini kurmak da en az bu kadar önemli.
Elektronik Atık Yönetiminde Öncü Örnekler
Çoğu ülke elektronik atığını yönetmekte zorlanıyor. Yine de dünyadan öğrenilecek başarılı örnekler var.
İsviçre: Vatandaş Fark Yaratıyor
İsviçre’de yetkililer elektronik atığı toplar ve %75’ini geri dönüştürür. Doğru toplama ve geri dönüşümle İsviçre’de e-atık yönetimi, özellikle varlık yönetiminde büyük başarı sağlıyor. Vatandaşların katılımı olmadan bu başarı mümkün olmazdı. Tüm tarafların kusursuz iş birliği sayesinde İsviçre’de güçlü bir geri dönüşüm kültürü oluştu ve ülke önemli bir örnek teşkil ediyor.
Japonya: 2020 Olimpiyatlarında Verilen Mesaj
Tokyo Olimpiyatları’nda Japonya, elektronik atık yönetiminde rol model oldu. Japonya, atık yönetiminde geri dönüşümün önemine dikkat çekmek istedi. Bunun en net sonucu, Tokyo 2020 Olimpiyatları’nın tüm madalyalarını geri dönüştürülmüş elektronik atıktan üretmeyi hedefleyen Madalya Projesi oldu. Yetkililer cep telefonları gibi her türlü geri dönüştürülebilir e-atığı kullandı ve dünyaya e-atık yönetimiyle ilgili güçlü bir mesaj verdi. Şimdi e-atık yönetimi için Evreka’yı seçen ülkelere geçelim.
Singapur: Evreka’yı Seçtiler
Bir diğer örnek, elektronik atığının büyük bölümünü geri dönüştüren Singapur. Başarılarının temelinde atık yönetimi çözümlerinde en yeni teknolojileri benimsemeleri yatıyor ve bunu Evreka ile yapıyorlar. Temmuz 2021’den bu yana iş ortağımız ALBA Singapore ile Singapur’daki tüm e-atığı yönetiyoruz. E-atık geri dönüşümünde yüksek teknolojinin en iyi örneklerinden biri RFID teknolojisidir (radyo frekansıyla tanımlama sistemi); atık kamyonlarını izlemeyi kolaylaştırır ve verimliliği artırır. En yeni teknolojilere bir diğer örnek ise atık yönetiminizin verimliliğini artıran Malzeme Geri Kazanım Tesisi’dir (MRF).
Malezya: Evreka ile Hizmet Kalitesi
Malezya da elektronik atık bertarafında Evreka çözümlerinden yararlanacak. Evreka olarak Malezya’da e-atık bertarafının verimliliğini ve kalitesini artırıyoruz. En iyi paket (best-of-suite) ve en iyi bileşen (best-of-breed) yazılım ve donanım çözümlerimizle işletmeniz elektronik atığını zahmetsizce yönetebilir. Yine de yanıtlanması gereken bir soru var: E-atık konusunda bireysel olarak ne yapabilirsiniz?
Eski Elektronik Cihazlardan Nerede Kurtulabilirim?
E-atık geri dönüşümü, daha iyi bir gelecek yolunda küresel ölçekte değerli bir rol oynuyor. Singapur, İsviçre ve Malezya, yeterli elektronik atık bertarafında öncü ülkeler. Umarız yakın gelecekte yüksek teknoloji kullanımı ve Genişletilmiş Üretici Sorumluluğu (EPR) ile kullandıkça öde (PAYT), yani DIFTAR çözümleri gibi yeni politikalar sayesinde elektronik atığın %100’ü geri dönüştürülür. “Kirleten öder” ilkesi gereği herkes şunları yapabilir:
- Geri dönüştürülebilir elektronik cihazlarını belediyelerin özel toplama noktalarına götürebilir.
- Cihazları doğrudan üretici firmalara iade ederek EPR süreçlerini başlatabilir.
Best-of-Suite ve Best-of-Breed: Evreka ile Fark Etmez
E-atık yönetiminin önemini kavradıktan sonra verimli geri dönüşüm yöntemlerini arıyorsanız yanıtınız Evreka! Küresel bir atık yönetimi şirketi olarak her ayrıntıyı ve seçeneği kapsayan, özelleştirilebilir ve sürekli gelişen çözümler sunuyoruz:
- Best-of-breed: entegrasyonlar ve modüler çözümler
- Best-of-suite: toplamadan geri dönüşüme uçtan uca hepsi bir arada sistem
İşletmenizde sürdürülebilir büyüme ve azami kazanç için Operasyon Yönetimi veya Rota Optimizasyonu’ndan yararlanabilirsiniz. Demodan sonra hızlı devreye alma süresi ve dinamik teknik destek sayesinde sisteme uyum sağlamanın ne kadar kolay olduğunu göreceksiniz. Evreka ile verimli elektronik atık bertarafı için atılacak adımlar, vatandaşlardan kamu otoritelerine kadar tüm paydaşlar için titizlikle tasarlandı.
Hiçbir şey tesadüfe bırakılmayacak! Bugün e-atık geri dönüşüm merkezi yönetiminizde Evreka’yı seçin ve en iyisiyle tanışın. Daha fazla bilgi ve sorularınız için bizimle iletişime geçin veya demo talep edin.
